Geçmişten uzaklaşmak

Geçmişten uzaklaşmak: Endişenin yerine yön seçmek

İnsanlar geçmişle ilgili çok fazla endişe duydukları için ben onu dikkate almayı neredeyse tamamen bıraktım. İnsanların yaşadıklarını tekrar tekrar düşünmeleri, olanı değiştirmiyor; üstelik dikkatlerini bugün yapabileceklerinden de uzaklaştırabiliyor. Geçmişten uzaklaşmak, yaşananları yok saymak ya da hiç hatırlamamak demek değildir. Benim burada önem verdiğim, geçmişin görüntülerine takılı kalmak yerine kişinin ne istediğini ve bundan sonra hangi yöne gitmek istediğini fark etmesidir.

İnsanlara zorluklarla başa çıkmaları konusunda yardımcı olurken, zihinde tekrar eden olumsuz görüntülerin etkisini azaltıp onların yerine güçlü bir çekim hissettikleri şeyleri koymaya çalışıyorum. Kişinin arzuları, umutları ve hayalleri daha belirgin hâle geldiğinde, dikkati yalnızca kaçınmak istediği şeylerde kalmaz. Böylece geçmişe takılmamak, bir şeyi zorla unutmaya çalışmaktan çok, enerjiyi ve dikkati anlamlı bulunan bir yöne çevirmekle ilgili olur.

İnsanların olumsuz deneyimlerden uzaklaşmaya ya da olumlu şeylere yaklaşmaya doğru motive edilebildikleri söylenir. Ben, insanların gerçekten arzu ettikleri şeyleri görünür kılarak bu yaklaşma isteğini güçlendirmeye çalışıyorum. Bir hedef yalnızca uzakta duran belirsiz bir fikir olduğunda ona yönelmek zorlaşır. Ama ne istediğiniz belirginleştiğinde, dikkatiniz de o hedefe ulaşmak için atabileceğiniz adımlara dönebilir.

Zorlantılar söz konusuysa, insanların gitmek istedikleri yönde ilerlemeye de yolda bir tomar para gördüklerinde onu almaya yöneldikleri kadar güçlü bir istek duymalarını isterim. Parayı gördüklerinde beyin, ‘O paraların nerelerde dolandığını bilmiyorsun. Üzeri mikrop dolu olabilir’ diye düşünüp kişiyi durdurmaz; onu almaya yöneltir. Bu örnekteki gibi, bir şeyi gerçekten değerli bulduğunuzda dikkatiniz olası her olumsuzluğu incelemek yerine ona doğru hareket etmeye odaklanabilir.

İnsanların yapmaya değer buldukları şeylerle ilgili düşüncelere de aynı açıklıkla yanıt verebilmeleri gerekir. Bu; ilişkilere değer vermek, çocuklara onları sevdiğinizi söylemek ya da çalışmak istediğiniz işleri bulmak olabilir. Önemli ve ödüllendirici olanı fark etmek, dikkati yalnızca hayattaki korkunç ya da kötü şeylere vermemek anlamına gelir. Geçmişi düşünmeyi bırakmak için kendinize emir vermek yerine, düşüncenizin yönünü bugün değer verdiğiniz bir şeye çevirebilirsiniz.

İnsanların önemsedikleri kişileri nasıl hoşnut edebileceklerini, önemli birini etkilemeleri gereken durumlarda nasıl davranacaklarını ve istemedikleri davranışlardan nasıl uzak duracaklarını düşünmelerini isterim. Fakat bazen bunları planlamak yerine endişe duymaya başlarlar; sonra endişeli oldukları için de endişelenir ve bu döngü içinde giderek daha fazla sıkışırlar. Geçmişle ilgili endişelerden kurtulmak, her şeyi kontrol etmeye çalışmak değil, dikkati bu döngüden çıkarıp yapılabilir olana yöneltmektir.

Akla gelebilecek her kötü ihtimali düşünerek, hissedilen her olumsuz duyguyu inceleyerek ve hiçbir problemin ortaya çıkmamasını sağlamaya çalışarak hayallerinize ulaşamazsınız. Bu çaba sizi hareketsiz bırakabilir. Olumsuz düşüncelerden uzaklaşmak, onları hiç yaşamamak ya da yokmuş gibi davranmak değildir; onların bütün dikkatinizi ele geçirmesine izin vermeden, yapmak istediğiniz şey için bir sonraki adımı seçmektir.

Seçim yapmak: Tepki vermek mi, planlamak mı?

Seçim basit bir şeydir. Ya plan yapar ve sizi gitmek istediğiniz yöne doğru yöneltecek aksiyonları alırsınız ya da üzerinizde yıkıcı etkileri olabilecek düşünceler, duygular ve deneyimlerle başa çıkmaya çabalarsınız. İlk sürecin adı ‘düşünmek’, ikinci sürecin adı ise ‘tepki vermek’tir. Ya tepki verir ya da düşünüp plan yaparsınız. Bu ayrım, geçmişte olanları tekrar tekrar değerlendirmekle geleceğe dönük bir seçim yapmak arasındaki farkı görmenize yardımcı olabilir.

Nasıl düşünüp plan yapılacağıyla ilgili dersler veriyorum ve bunu çok hızlı yapmayı öğrendim. İnsanlar bana neyin kötü gittiğini anlatmaya başladıklarında, çoğu zaman daha önce de karşılaştığım sorunlardan söz ederler. Bu yüzden hangi yöne doğru ilerleyebileceklerini aşağı yukarı görebilirim. Yine de bana çoğu kez düşünmekten vazgeçmeleri ve hissetmemeleri gerektiğini düşündükleri şeylerin bir listesini verirler. Oysa ihtiyaç duydukları şey, yalnızca istemedikleri deneyimlerden kaçınmak değil, istedikleri hayat yönünde ne yapabileceklerini fark etmektir.

İnsanların henüz farkına varmadıkları şeyler, mutlu ve başarılı bir şekilde yaşamak için ihtiyaç duydukları şeyler olabilir. Bu nedenle yıllar boyunca danışanların yalnızca söylediklerini dinlemelerini değil, üzerinde konuşmadıkları şeyleri de fark etmelerini önerdim. Bazen eksik olan, sorunların daha ayrıntılı bir listesi değil; kişinin neyi önemsediğini, neyi istediğini ve hangi beceriyi geliştirebileceğini görmesidir.

Örneğin biri kelimeleri heceleyemiyorsa bunun nedeni o kişide mutlaka bir şeylerin hatalı olması değil, iyi bir heceleme stratejisine sahip olmaması olabilir. Sorunu kişinin kendisiyle özdeşleştirmek yerine, eksik olan stratejiye bakmak başka bir seçenek sunar. Benzer biçimde, biri utangaçsa bunun nedeni insanların ondan hoşlanacağını düşünmüyor olması olabilir. Bu, insanların ondan hoşlanmayacağını düşünmekle aynı şey değildir.

O kişi, insanların onu olduğu hâliyle seveceğini planlamıyordur. Bu yüzden yeni insanlarla tanışırken huzursuz ve rahatsız hissedebilir; kendisi gibi davranmakta zorlandıkça karşısındaki kişilerle kurduğu etkileşim de etkilenebilir. Böylece başlangıçtaki beklenti, kendi kendini yerine getiren bir kehanete dönüşebilir. Buradaki nokta, kendinizi suçlamak değil; düşünce ve davranış biçiminizde farklı bir seçenek olup olmadığını görmektir.

İnsanları gitmek istedikleri yere rahatça ve olabildiğince keyif alarak ulaştırmak için her zaman en kısa yolu ararım. Bu yüzden kullandığım teknikler zaman içinde değişir. Yıllar boyunca, kendi dönemlerinde devrimsel olarak nitelendirilen birçok süreci uygulamayı bıraktım. İşe yaramadıkları için değil, aynı sonuçları daha hızlı ve kolay elde etmemi sağlayan başka bir yol bulduğum için.

Bunu yapabilmemin nedeni bir deneyim temeli inşa etmiş olmamdır. Araç ve tekniklerin nasıl işlediğini bildiğim için onları geliştirebilecek bir noktaya gelebildim. Fakat üzerine yeni şeyler kuracağım temelleri yıllar boyunca biriktirmem gerekti. Sizin de kendi temelinizi oluşturmanızı tavsiye ediyorum: Ne istediğinizi fark edin, tepki vermekle plan yapmak arasındaki seçimi görün ve gitmek istediğiniz yön için atabileceğiniz adımı belirleyin.

Transformasyon

Richard Bandler