Seçim Yapma

Seçim Sahibi Olmak
İnsanların hayatlarını daha iyi bir hâle getirmelerine yardım ederken kullandığım yaklaşımlardan biri, onları hafif bir trans hâline yöneltmek, iyi duygular yaratmalarına yardımcı olmak ve kendilerini farklı davranırken görebilecekleri bir noktaya taşımaktır. Herkes belli bir ölçüde farklı davranmayı ve kendisi için daha iyi duygular yaratmayı öğrenebilir. Önce bunun nasıl bir şey olabileceğini deneyimlemek gerekir; ardından kişi, bu hâle kendi başına nasıl ulaşabileceğini planlayabilir. Seçim yapma da yalnızca ne yapmamız gerektiğini bilmek değil, başka türlü davranmanın mümkün olduğunu hissedebilmektir.

Planlama elbette zaman alır; ama bu, yerinde harcanan bir zamandır. Birçok insan farkında olmadan belirli durumlara nasıl tepki vereceğini önceden kurar. Anksiyete yaşayan biri market alışverişine gittiğinde bir atak yaşamayı planlamaz; saplantılı zorlantılı davranış örüntüleri yaşayan biri de günün belirli zamanlarında bu davranışları göstermeyi bilinçli olarak seçmez. Buradaki mesele, bu tepkileri suçlamak değil; zihnin nereye yöneldiğini fark edip başka bir olasılığa hazırlanabilmektir. Bir durumu önceden düşünmek, orada nasıl hissetmek ve nasıl davranmak istediğimizi araştırmamıza alan açar.
Seçim yapma: Önce seçenekleri oluşturmak
İlk adım her zaman seçenekler oluşturmaktır. Bu, doğru şeyi yapıp sonrasında kendimizi iyi hissetmeyi ummakla aynı değildir. Pek çok kişisel gelişim yaklaşımında yalnızca doğru davranışa odaklanılır; oysa bu beklenti hayal kırıklığına dönüşebilir. Çünkü çoğu zaman ne yapmamız ve nasıl hissetmemiz gerektiğini biliriz. Buna rağmen bildiğimizi yapamadığımızda kendimizi kötü hissederiz. Bilgi tek başına yeni bir davranış seçeneği yaratmayabilir.
Tek bir yanıtımız varsa sıkışıp kalabiliriz. İki yanıt arasında gidip gelmek de kararsızlığı sürdürebilir. Üçüncü bir olasılık belirdiğinde ise bakışımız genişlemeye başlar. Karar verirken seçenek oluşturma, yalnızca zihinde farklı ihtimalleri sıralamak değil; her birine yönelmenin nasıl hissettirebileceğini de fark etmektir. Bu yaklaşımda seçim yapma becerisi, kendimizi tek bir cevaba mahkûm etmeden başka yolları görebilmekle gelişir.
Burada seçeneklerden söz ederken yalnızca kavramsal bilgiyi kastetmiyorum; duygusal deneyimi de kastediyorum. Farklı hissetmeyi öğrenmek ve gitmek istediğimiz yönde ilerlerken daha iyi duyguların ortaya çıkmasına izin vermek önemlidir. Virginia bir seçeneğe sahip olmaktan söz ederken, yalnızca seçeneklerin varlığını zihinsel olarak bilmekten söz etmiyordu. Gönüllü bir tercih yapmadan önce hangi seçeneklerin mümkün olduğunu deneyimlemek gerekir. Bu, seçim yapma psikolojisinin temelindeki ayrımı görünür kılar: Bir ihtimali bilmek başka, onu gerçekten seçilebilir hissetmek başkadır.
Bir uçağa bindiğimizde korkmak yerine sakin kalmanın daha iyi olacağı konusunda anlaşabiliriz. Fakat sakinliğin daha iyi bir seçenek olduğunu bilmek, o anda sakin olma seçeneğine sahip olduğumuz anlamına gelmez. Korku ve sakinlik ihtimallerini gerçekten hissedebildiğimizde, aralarında tercih yapmaya başlayabiliriz. Bu örnek, karar verme sürecinde yalnızca doğru cevabı bulmanın değil, farklı tepkileri mümkün kılmanın da önemli olduğunu anlatır.
Ne gerektiğini bilmek ve seçim yapabilmek
Birçoğumuz ne yapmamız gerektiğini bilir ama yine de yapmayız. Çikolatalı pastayı yemememiz gerektiğini bilir, yine de yeriz. Ben şeker hastasıyım ve tatlı yiyorum; yememem gerektiğini o kadar iyi biliyorum ki bunu telafi etmek için yemekten önce ekstra insülin alıyorum. Bu kişisel örneğim, bilginin tek başına davranışı değiştirmediğini gösteriyor. Plan yapmadığımızda seçimlerimizin sonuçları canımızı yakabilir. Örneğin başka kadınlara bakmamaları gerektiğini bilen bazı evli erkekler kendilerine engel olamaz. Bu yaklaşımda sorun, yalnızca neyin doğru olduğunu bilmemeleri değil; aldırış etmemeyi ve dikkatlerini başka yere yöneltmeyi gerçek bir seçenek olarak deneyimlememeleridir.
Bana göre bir seçeneğe sahip olmak, birden fazla şeyi hissedebilme kapasitesidir. Birçok insan içinse süreç doğrudan uyaran ve tepki arasında işler; içeride gerçekleşen düşünme isteyerek yapılan bir tercih olmayabilir. Seçim, kendi düşüncelerimizin kurbanı olmak yerine amaçlı biçimde düşündüğümüzde ortaya çıkar. Farklı olasılık setlerine sahip olur ve aralarından tercih yaparız. Yani karar verme, yalnızca bir yanıtı seçmek değil; o seçeneğin bizi hangi yöne götürebileceği ve nasıl bir sonuç doğurabileceği konusunda daha net bir fikirle hareket etmektir. Bir seçim yaptıktan sonra başka bir şeyi seçmiş olmamız gerektiği için pişmanlık duymak, burada anlatılan kasıtlı tercihten farklıdır.
Takılıp kalmaktan çıkmak
Takılıp kaldığından yakınan birçok insan, kendisini bu durumda bırakan şeyin ne kadar güçlü, yıkıcı ve benzersiz olduğunu tekrar tekrar anlatır. O düşünceye bu şekilde tutundukça, söz konusu şey onları ezmeye devam eder. Oysa bu yaklaşım, onun gerçekten benzersiz veya aşılamaz olduğunu değil, kişinin onu o şekilde görme alışkanlığı edindiğini söyler. Henüz başka seçimlerin de mümkün olabileceğini fark etmemiştir. Alternatifleri görmek, yaşanan durumu yok saymak değil; ona verilen tek tepkinin zorunlu olmadığını keşfetmektir.
İnsanların, zaten içine girecekleri durumlarda kalıp kendi içlerindeki doğal süreçlere daha fazla güvenmelerine yardımcı olmaya çalışıyorum. Kendilerini korkutan resimleri bütün ayrıntılarıyla tekrar tekrar incelemek yerine, hangi resimleri beyazlatabileceklerini düşünebilirler. Her şeyin kökenini tartışıp anlamını bulmaya çalışmak yerine, o görüntüyü silmeyi deneyebilirler; tıpkı filmin sonunda ekranın beyazlaşması gibi. Buradaki amaç yaşananı inkâr etmek değil, dikkati istenmeyen görüntüden arzu edilen başka bir görüntüye çevirmektir.
Bu yaklaşımın kalıbı basittir: İstemediğiniz görüntüyü silin ve hemen yerine arzu ettiğiniz görüntüyü koyun. Parlaklığı kontrol eden düğmeyi elinize alın, onu en parlak tarafa doğru çevirin ve görüntünün bir bulanıklık içinde kaybolmasını sağlayın. Bunu beş kez tekrarlarsanız, çabalasanız bile resmi anımsamanız zorlaşacaktır. Bu, metindeki zihinsel imgeleme önerisidir; burada yeni bir yöntem veya kesin sonuç vaadi olarak değil, Bandler’ın anlattığı yaklaşımın parçası olarak düşünülmelidir.
Bu basit sürecin verdiği mesaj şudur: O değil, bu; A’dan B’ye değil, A’dan C’ye. Bu yaklaşıma göre, bilinçaltı bu yönlendirmeyi kabul ettiğinde aynı yönde devam eder. Böylece bize yararı olmayan düşüncelere takılmak yerine, gitmek istediğimiz yere yönelten düşünceleri seçebiliriz. Seçenek oluşturmak ve plan yapmak, tek bir tepkinin içinde sıkıştığımızı fark ettiğimiz anda başlar.
Önemli olan, bu değişimi korkuyla zorlamamaktır. Bandler’ın anlatımında insanı ileri götüren şey korku değil, seçenekleri görebilme ve onlara yönelme kapasitesidir. Korku, kişinin ilerlemesini güçleştirebilir. Savaş ya da kaç tepkisi içinde kalındığında, insan plan yapabilen ve planını izleyebilen yanına erişmekte zorlanır; zihin bir ileri bir geri gidip gelir. Bu nedenle seçim yapma, yalnızca kendimize doğru cevabı dayatmak değil, farklı olasılıkları hissedip yönümüzü bilinçli biçimde belirlemektir.
Transformasyon
Richard Bandler

Kontrol Sende Kitabım için lütfen aşağıdaki linki tıklayınız
Bilinçli Yaratma Sanatı Kitabım İçin lütfen aşağıdaki linke tıklayınız





