Değişimi Hangi Kimliğinizle İstiyorsunuz?

X.: Hayatım aynı gidiyor. İstediğim değişimleri gerçekleştiremedim.

H.Ş.: Gerçekten değişim istiyor musun?

X.: Bilmiyorum. Eski heyecanım kayboldu. Belki de değişimi yeterince istemiyorum?

H.Ş.: Kaybolan heyecan kime ait? Yetişkin sana mı, yoksa çocuk sana mı?

Kişisel değişim isteğinin ardında ne var?

Büyük ihtimalle o heyecan çocuk sana ait bir heyecandır. Değişim için yetişkin heyecanına sahip olsaydın, o değişimi gerçekleştirebilirdin. Burada mesele yalnızca bir şeyi ne kadar çok istediğin değil; isteğin hangi ihtiyaçtan doğduğu ve onu hayata geçirmek için nasıl bir bakış açısıyla hareket ettiğindir.

Çocuk aklı çoğunlukla çocukluktaki boşluğu dolduracak, eksik ve yetersiz hissetmeyi giderecek hedeflerin peşine düşer. Hedefe ulaştığında ne yapacağına, o noktada ne hissedeceğine dair ayrıntılı bir fikri olmayabilir. Haz ilkesi öndedir: İstek heyecan verir, çünkü elde edilecek şeyin haz sağlayacağı düşünülür. Fakat isteğin arkası ve içi boş kalabilir; orada yalnızca mahrum bırakılmış bir duyguyu tamamlama ya da o anki hazzı yaşama arzusu bulunabilir.

“İstediğini elde ettiğinde ne olacak?” diye sorulduğunda verilen “Mutlu olacağım” cevabı da beklentiyi anlamaya yardımcı olur. Mutluluk isteğin tek ve genel karşılığıysa, hedefin kendisinin ne olduğu, yaşamda neyi zenginleştireceği ve ona ulaştıktan sonra ne yapılacağı belirsiz kalabilir. Bu belirsizlik, değişim isteğinin heyecanla başlayıp zaman içinde sönmesinin nedenlerinden biri olabilir.

Heyecan neden zamanla kaybolur?

Bir isteğin amacı bazen yaşama katkı sağlayacak bir şey yaratmaktan çok, içimizdeki boşluğu doldurmak veya o anda duyduğumuz rahatsızlığı gidermektir. Çoğu zaman mutsuzluğun sona ermesini bekleriz. Oysa mutsuz hissetmemize yol açan şey, farkında olmadan peşinden gittiğimiz istekle doğrudan ilgili olmayabilir. İstek gerçekleşse bile asıl rahatsızlığın kaynağı değişmediğinde, beklenen tatmin gelmeyebilir.

Çocuk aklıyla oluşan istek ve arzuların odağı da hızla değişebilir. Mutsuzluğu gidereceğini düşündüğümüz hedefe verdiğimiz dikkat başka şeylere kayınca, onu elde etmeye yönelik motivasyon da dağılabilir. “Değişim istiyorum ama gerçekleştiremiyorum” diyorsanız, yalnızca isteğinizin gücünü sorgulamak yerine heyecanın neye dayandığına ve odağınızın neden değiştiğine de bakabilirsiniz. Bu, kendinizi suçlamak için değil, isteğinizi daha iyi anlamak içindir.

Değişim için yetişkin bakış açısı

Çocuk aklı, hedefin gerçekleşmesi için gerekli bilgi ve kaynaklar henüz yeterince hesaba katılmadan, sınırlı çözümler içeren hayal ve fanteziler kurabilir. Kendisiyle ilgili gerçekçi olmayan, çarpık bakış açıları da bu isteklere eşlik edebilir: Kişi kendisini kurban olarak görebilir ya da kendisinin veya sevdiği birinin kurtarılmaya ihtiyacı olduğunu düşünebilir. Kurban olduğu inancı, daha en baştan birçok şeyi hak etmediği veya birçok şeye layık olmadığı düşüncesine sürükleyebilir.

Yetişkin bakış açısı ise isteği küçümsemek değil; onu gerçek yaşamla buluşturmaktır. Neyi değiştirmek istediğini, bu değişimin yaşamına nasıl katkı sağlayacağını ve ona ulaşmak için hangi bilgi ya da kaynakların gerektiğini daha açık biçimde düşünmeyi içerir. Bu çerçevede değişim için yetişkin bakış açısı, yalnızca sonuca duyulan heyecanla yetinmeyip hedefin içini doldurmayı ve gerçekçi bir yön belirlemeyi gerektirir.

Hedeflere ulaşamama nedenleri üzerine düşünürken, isteğin kaynağını ve ona eşlik eden bakış açısını da hesaba katmak gerekir. Gerçek olmayan ya da gerçekte bulunmayan bir şeyi referans alarak bir şeyi değiştirmeye veya yeni bir şey yaratmaya çalışmak başarısızlıkla sonuçlanabilir. Bu nedenle çocuk aklıyla istenen arzu ve hedeflerin, yetişkin aklının gerçekçi değerlendirmesiyle desteklenmesi önemlidir.

Hayatında değişim yapmak istediğinde kendine şu soruları sor: Bu hedef yaşamıma ne katacak? Onu elde ettiğimde ne yapmayı ve ne hissetmeyi bekliyorum? Bu beklenti, yaşama katkı sağlayan bir yaratım mı; yoksa yalnızca bir boşluğu doldurma ya da rahatsızlığı giderme isteği mi? Hedefim için hangi bilgi ve kaynaklara ihtiyacım var? Bu sorular, isteği bir anlık heyecandan çıkarıp daha anlaşılır ve gerçekçi bir değişim yönüne taşıyabilir.

Geçmişteki değişim isteklerinize yeniden bakın

Çocukluğumuzdan bugüne en çok hangi konularda değişim istedik? Bunların kaçını gerçekleştirdik, kaçında başarısız olduk? Gerçekleştiremediklerimizde nasıl bir bakış açısından hareket ediyorduk? O bakış açılarını hangi başka bakış açılarıyla değiştirsek, istediklerimizi daha kolay gerçekleştirebilirdik?

Bu sorulara vereceğiniz yanıtlar, değişim isteğinizin hangi kimliğinizden beslendiğini fark etmenize yardımcı olabilir. Amaç, çocuk tarafınızı yargılamak değil; onun heyecanını yetişkin aklının açıklığı ve gerçekliğiyle desteklemektir. Böylece yalnızca bir şeyin olmasını dilemek yerine, ne istediğinizi ve bu isteğin yaşamınızdaki yerini daha net görebilirsiniz.

Bundan daha iyi nasıl olur? Daha başka neler mümkün?

Halis ŞAHİNER