Bağımlı İlişki Yaratmak

Bağımlı bir Hayat

Geçenlerde biriyle sohbet ederken, insanların onun sevgi olduğunu görmediğini söyledi. Kendisine şunu sordum: “Kimin, senin sevgi olduğunu görmesini istiyorsun? Senin sevgi olduğunu kimin fark etmesini istiyorsun?”

“Babamın” diye cevap verdi.

Ben de ona tekrar sordum: “Babanın senin sevgi olmanı görmesi için ne gerekir? Baban, senin sevgi olduğunu görüp anlarsa ne yapmasını, nasıl davranmasını bekliyorsun? Baban senin istediğin şekilde davranırsa hayatında neyin ortaya çıkmasını bekliyorsun?”

Bu sorular, yalnızca babamızdan beklediklerimizi değil, bir başkasının bizi görmesine yüklediğimiz anlamı da fark etmemize yardımcı olabilir. Onun bizi sevdiğini ya da değerli bulduğunu göstermesi hâlinde hangi ihtiyacımızın karşılanacağını düşünüyoruz? Beklediğimiz davranış gerçekleşmezse kendimizle ve ilişkimizle ilgili neye inanıyoruz?

Bağımlı ilişki nasıl oluşur?

Bu, birçoğumuzun zaman zaman sergilediği bir davranış biçimi olabilir. İnsanlar, başkalarıyla irtibatlarını sürdürebilmek ya da onlardan beklediklerini alabilmek için mutsuz olmayı veya mutsuz rolünü oynamayı seçebilir. Buradaki mesele, gerçekten mutsuz hissetmemek gerektiği değildir. Mesele, mutsuzluğu karşı tarafın ilgisini ve sevgisini elde etmek için kullanılan bir mesaja dönüştürmektir.

Mutsuzluk üzerinden diğer insanlara, “Senin ilgine ve sevgine ihtiyacım var. Beni gör.” mesajı gönderilebilir. Böylece kişi ihtiyacını açıkça dile getirmek yerine karşısındakinin duygularını etkilemeye, onun belirli bir biçimde davranmasını sağlamaya çalışır. İlişkilerde duygusal manipülasyon dediğimiz bu tutum, kısa vadede ilgi getirse bile ilişkinin karşılıklı ve özgürce kurulmasını zorlaştırabilir.

Mutsuz davranarak ilgi çekmek, kişinin bunu her zaman bilinçli ve hesaplı biçimde yaptığı anlamına gelmez. Bazen bu, ilgi görmenin ya da birinin yanında kalmasını sağlamanın öğrenilmiş bir yolu hâline gelir. Fakat karşı tarafın ilgisi yalnızca bizim kötü hissetmemize bağlıymış gibi bir düzen kurulduğunda, mutluluk ve rahatlık da ilişki için bir tehdit gibi algılanabilir. Çünkü artık ilgi görmek için ihtiyaç içinde olduğumuzu göstermemiz gerektiğini düşünürüz.

Yalnızlık korkusu ilişkileri nasıl etkiler?

Mutlu olduğumuzda, karşımızdaki kişinin bize verebileceği çok fazla bir şey yokmuş gibi hissedebiliriz; çünkü o anda bir ihtiyaç içinde değilizdir. Bu durum bazı insanlar için rahatsız edici olabilir. İlişkileri almak ve vermek üzerinden kurduğumuzda, karşımızdaki insanın bize ihtiyacı yoksa bizi hayatında tutmayabileceğinden korkarız. Bu riski almamak için kendi ihtiyaçlarımızı ya da mutsuzluğumuzu ilişkinin merkezine koyabiliriz.

Değersizlik inancı yüksek olduğunda, yalnızlık ve dışlanma korkusu da bu tutumu besleyebilir. Yalnızlık korkusu ilişkileri nasıl etkiler? Kişi, tek başına kalmaktan kaçınmak için kendisini iyi hissettirmeyen bir ilişki biçimini sürdürmeye veya karşısındakinin yanında kalmasını sağlamak için mutsuzluğunu göstermeye yönelebilir. Böylece yakınlık, iki kişinin birbirini seçmesinden çok, birinin diğerine duyduğu ihtiyaç üzerinden tanımlanmaya başlar.

Mutsuzluk kısa süreliğine çevremizde insanların bulunmasına yardımcı oluyor gibi görünse bile, bu seçimin sonucu etrafımızda mutsuz insanlardan oluşan bir grup yaratmak olabilir. Bir bağımlı ilişkiler yumağı yaratmaktır. Bağımlı ilişki nasıl oluşur sorusunun bu yazıdaki cevabı da burada belirginleşir: Değersizlik ve yalnız kalma korkusuyla ilgi arar, ilgiyi mutsuzluğumuzu göstererek sağlamaya çalışır ve bu alışverişi ilişkinin devam etmesinin koşulu hâline getiririz.

Gerçekten, birilerine mutsuz olduğumuzu göstermek için hangi davranış kalıplarını kullanıyoruz? Bu davranışlar bize ne sağlıyor; karşılığında nasıl bir ilişki biçimini sürdürüyor? Soruları suçlamak ya da kendimizi yargılamak için değil, kendi seçimlerimizi görebilmek için sorabiliriz.

İlgi ihtiyacını fark etmek ve başka bir seçim yapmak

Etrafımızda birilerini tutmak, yalnızlıktan ve reddedilmekten kaçınmak adına insanları mutsuzluğumuzla etkilemeye çalışmamızı bizim için değerli kılan şey nedir? “Beni gör, beni sev ve benimle ilgilen” mesajını vermek için, bize mutluluk verebilecek neyi seçmiyoruz? Bu sorular, başkasından beklediğimiz davranışın arkasındaki ihtiyacı ve kendi payımıza düşen seçimi görünür kılabilir.

Bütün bunların ötesinde, kendimizi sevdiğimiz ve kimseye ihtiyaç hissetmediğimiz bir yaşama sahip olmayı seçseydik bu neye benzerdi? Kimseye ihtiyaç hissetmeden de etrafımızda kendiliğinden birilerinin olduğu bir yaşamı çağırsaydık bu nasıl olurdu? Buradaki davet, insanlardan uzaklaşmak değil; sevgiyi ve ilgiyi elde etmek için mutsuz kalmamız gerektiği fikrini sorgulamaktır.

İhtiyacımızı fark etmek, onu saklamak ya da başkasının davranışını kontrol etmeye çalışmak yerine kendimize ve ilişkimize başka türlü bakmamıza alan açabilir. Peki, mutluluğumuzu ve sevgimizi bir başkasının bizi görmesine bağlamadan neler seçebiliriz? Daha başka neler mümkün?

Bilinçli Yaratma Sanatı Kitabımdan

Halis ŞAHİNER
Sosyolog
Yazar