Psikolojik Kilo Verme: Kiloların Ardındaki Süreçler

Sağlık önemliymiş cidden; zaten “sağ” sözcüğü de sağlıklı ve canlı olmayı çağrıştırmıyor mu? Kime sağ denir? Canlı olana, canı olana. Canımız bizim için en önemli unsur olduğuna göre sağlığımıza da bakmalıyız.

Şimdi şişman bir teyze ve şişman bir amca düşünün lütfen. Canlandırın gözünüzün önünde. Ne gibi farklılıkları var? Ben bunu ilk düşündüğümde gözüme çarpan fark, göbek yapıları olmuştu.

Nörolojiden az çok bildiğim kadarıyla kadınlarla erkeklerin beyin yapıları da farklı. Bunun esprili örneklerini sık sık Facebook’ta görüyoruz, değil mi?

Psikolojik kilo verme üzerine düşünürken

Peki beyin yapısıyla kilo arasında bir bağ olabilir mi? Yasalar ve etik, benim insan beynini açıp incelememe izin vermeyecek. Ama saklı beyin faaliyetleri üzerinden kiloyla bir ilişki kurabilir miyim diye merak sardı bu kez. Başladım eşleşme çalışmalarına.

Açıkçası zorlandım; sonunda basenlerde, yalnızca belde ya da baş bölgesinde belirginleşen ve vücudun geneline yayılan kilo değişimleri gibi farklı örüntüler üzerine düşünmeye başladım. Bunları kesin açıklamalar ya da herkes için geçerli kurallar olarak değil, araştırmaya değer sorular olarak ele aldım. Çünkü kilo verme psikolojisi üzerine düşünmek, bedendeki her değişime tek bir anlam yüklemek demek değildir.

Peki zar zor öğreniyorum da ne olacak? Teorik psikolojide kalmak kimseye fayda getirmiyor. Ben de bu bulguları koçluk görüşmelerinde işlemeye karar verdim. Fazla kiloların psikolojik nedenleri üzerine düşünürken, kişinin kendi deneyimini dinlemek ve ona hazır bir açıklama dayatmamak önemli.

Bir danışanımın hikâyesi: Kendini saklamak

Danışanlarımdan bir hanım, kilo vermek için birçok yol denediğini ama hiçbirinin işe yaramadığını söylemişti. Koçluk sırasında kilodan bağımsız konuları konuşuyorduk; derken sıradışı bir bakış açısı ortaya çıktı. Kendisi çok tatlı, çok cana yakın bir hanımdı. Kiloları olmasa çok daha çekici olacağı kesindi.

Birden beden dilinde bir sır fark ettim: Bilerek ya da bilmeyerek bir şey saklıyordu. Sorguladıkça, sakladığı şeyin kendisi olduğunu fark ettik. Peki ama sempatikliği ve güzelliği anılınca neden kendini geri çekiyordu?

Biraz daha deşince, çocukken çok tatlı bir kız olduğu ve bir yakınının ona tacizde bulunduğu ortaya çıktı. Danışanımın kendi deneyiminde, kilolarıyla yaptığı şey de kendini saklamaktı. Zihninde şöyle bir bağlantı oluşmuştu: Kendini kilolarıyla değiştirirse kimse ona zarar veremez.

Kulağa mantıklı gelmeyebilir. Ama daha önce de söylediğim gibi, zihnimiz her zaman mantıklı çalışmaz; birbiriyle ilgisiz unsurları birleştirip kendi kanunlarını oluşturabilir. Bu hikâye, kilo almanın psikolojik nedenlerinin herkes için aynı olduğu anlamına gelmiyor. Yalnızca bu danışanımın yaşadıklarını anlamlandırırken karşılaştığımız kişisel bir bağlantıyı anlatıyor.

Birkaç uygulamayla bu konuyu ele aldık ve farkındalığının artmasına çalıştık. Danışanımın çocukluğundaki tacizle ilgili acısının hafiflediğini, kilosunda da değişim yaşadığını gözlemledim. Bu, tek başına koçluğun kilo kaybını garanti ettiği ya da psikolojik çözülmenin herkeste aynı sonucu vereceği anlamına gelmez; aktardığım, kendi çalışma deneyimimde gördüğüm bir süreçtir.

Koçluk, farkındalık ve destek

Yaptığım şey diyet koçluğundan farklıydı. Tanıdığım diyet koçları kişilere sağlıklı beslenme ve sportif faaliyetler konusunda da danışmanlık veriyor. Bunlar danışan için faydalı olabilecek alanlar; herkes kendi yaptığı işin gelişmiş olduğuna inanıyor ya… Ben ise en iyi bildiğim konu psikoloji olduğu için kozumu oraya oynuyorum ve kilolarla eşleştiğini düşündüğüm psikolojik kökleri anlamaya çalışıyorum.

Benim gözlemim, kilo verme sürecinde psikolojik boyutun önemli olduğudur. Ancak bunu herkesin kilosunu açıklayan tek ve kesin neden gibi sunmak doğru olmaz. Beslenme, hareket, sağlık durumu ve kişinin yaşam koşulları da değerlendirilmelidir. Psikolojik kilo verme yaklaşımı, kişinin kendi deneyimini ve duygusal ihtiyaçlarını sorgulamasına alan açabilir; tıbbi veya beslenmeyle ilgili desteğin yerine geçmez.

Fazla kilolarınızdan şikâyetçiyseniz, kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Bu kilolar benim için ne ifade ediyor? Kendimi korumak ya da geri çekilmek için bir yol mu bulmuş olabilirim? Bu sorular kesin cevaplar bulmak için değil, kendi yaşantınızı daha dikkatli fark etmek için bir başlangıç olabilir. Kitaplardan ya da seminerlerden öğrendiğiniz sorgulama tekniklerinden yararlanabilirsiniz.

Naçizane önerim, önce bunu kendi başınıza denemeniz. Saçma gelse de deneyin; fakat kendinizi suçlamadan ve tek bir açıklamaya mecbur bırakmadan. Baktınız olmuyor; motivasyonunuz yetersiz olabilir, eksik adımlar atıyor ya da yoruluyor olabilirsiniz. Kilo vermek için psikolojik destek aradığınızda bir koçla çalışmayı düşünebilirsiniz; yaşadığınız güçlükler veya sağlık kaygılarınız için uygun sağlık profesyonellerinden destek almak da önemlidir.

Mutlu günler,

Mustafa Emin Palaz