Davranışlarımızın Bilinçaltı Nedenlerini Bulmada Çerçeve Değiştirme Tekniği

Bilinçaltı kayıtlarımız, neleri yapıp yapamayacağımıza ilişkin algımızı ve davranışlarımızı etkileyebilir. Bir davranışı değiştirmek istediğimizde yalnızca görünen kısmına bakmak yetmeyebilir; o davranışın hangi ihtiyaca karşılık geldiğini de anlamaya çalışmak gerekir. Çerçeve değiştirme tekniği, bu ihtiyacı fark edip ona başka yollarla karşılık verme düşüncesine dayanır.

Çerçeve değiştirme tekniği neye odaklanır?

Bu yaklaşımda davranışın bir tarafı alışkanlığı sürdürürken diğer tarafı değişmek ister. Örneğin bir yanınız sigara içmenin zararlı olduğunu düşünürken başka bir yanınız sigaraya yöneliyor olabilir. Bu iki yön arasındaki çatışma rahatsızlık yaratabilir. Buradaki amaç, kendinizi suçlamak yerine davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamaktır. Bu bakış, bilinçaltı davranış kalıplarını fark etmeye ve görünen sorunun ardındaki nedeni araştırmaya yardımcı olur.

Yüzeyde görünen davranış, sorunun tamamı olmayabilir. Derin yapıda hangi ihtiyaç veya duygu bulunduğunu fark etmeden yalnızca davranışı bastırmaya çalışmak, çatışmayı sürdürüyormuş gibi hissettirebilir. Bu nedenle önce davranışın size ne sağladığını, ardından bu ihtiyacı karşılayabilecek başka seçenekleri düşünmek önemlidir. Çerçeve değiştirme yöntemi nasıl yapılır sorusunun temelinde de bu araştırma ve yeni seçenekler geliştirme süreci vardır.

Önce bedeninizdeki tepkiyi fark edin

Rahatsızlık duyduğunuz davranışı veya durumu düşündüğünüzde bedeninizde neler olup bittiğine dikkat edin. Boğazınızda düğümlenme, kalbinizde bir sıkışma ya da midenizde kramp gibi bir his oluşuyor mu? Bu çalışmada amaç, hisse bir anlam dayatmak değil; tepkinin nerede ve nasıl belirdiğini fark etmektir. Yanma, basınç, boğulma hissi veya başka bir duyum olabilir. Kendinize “Bunu düşündüğümde vücudumun neresinde ne hissediyorum?” diye sorun.

Örneğin konu sigara içmekse, sigaranın zararlarını düşündüğünüzde bedeninizde neler hissettiğinizi gözlemleyin. Bu duygu boğazınızda, karnınızda, kollarınızda ya da başka bir yerde olabilir. Gözlerinizi kapatmak size yardımcı oluyorsa kapatıp duyumun yerini ve niteliğini sakince fark edin. Bu, bilinçaltındaki davranış nedenlerini bulma çalışmasının başlangıç noktasıdır.

Davranışın ardındaki olumlu niyeti araştırın

Bu yaklaşımda, alışkanlığı sürdüren tarafı hemen düşman ilan etmeyiz. “Sigara iç” diyen taraf mı düşmanınız, yoksa “İçme, zararlı” diyen tarafınız mı? Bu çalışmanın bakışına göre iki taraf da sizi korumaya veya bir ihtiyacınızı karşılamaya çalışıyor olabilir. Sigara; rahatlama, bir sıkıntıdan uzaklaşma, kendini daha olgun ve güçlü hissetme ya da başka bir duyguyu bastırma işlevi görüyor olabilir. Bunlar kesin cevaplar değil, üzerinde düşünülebilecek olasılıklardır.

Kaynağı araştırırken rahat bir duruş alın; ayaklarınızı yaklaşık bir adım açıklığında tutup dirseklerinizi bükerek ellerinizi öne uzatın. Bu anlatımda bedenin iki yanı, davranışı sürdürmek isteyen taraf ve mantıklı taraf olarak düşünülür. Örneğin sol elinizi ilk taraf, sağ elinizi ikinci taraf olarak belirleyebilirsiniz. Gözlerinizi kapatıp burnunuzdan birkaç kez yavaşça nefes alın. Ardından sol elinize yönelerek içinizden “Neden benim sigara içmemi istiyorsun?” diye sorun. Aklınıza gelen ilk cevabı zorlamadan gözlemleyin.

Karşınıza beklemediğiniz bir açıklama çıkabilir: Evdeki huzursuzluk nedeniyle rahatlama ihtiyacı, maddi sıkıntıların yarattığı baskı, iş yerindeki zorlanmalarla baş etme isteği ya da arkadaşlarınızın yanında kendinizi olgun ve güçlü hissetme arzusu… Bunlar metindeki örneklerdir; sizin cevabınız farklı olabilir. Birden fazla neden de aklınıza gelebilir. Bu çalışmada önemli olan, davranışın arkasındaki olası ihtiyacı fark etmek ve bu ihtiyacı yargılamadan ele almaktır. Fark ettiğiniz bu olumlu niyet için içinizden teşekkür edebilirsiniz.

İhtiyacı karşılayacak yeni seçenekler geliştirin

Şimdi sağ elinizi, yani mantıklı tarafı temsil ettiğini düşündüğünüz yanı dikkate alın. Bu tarafınızdan, az önce fark ettiğiniz ihtiyacı karşılayabilecek üç uygulanabilir öneri isteyin. Çünkü eski davranışın karşıladığı ihtiyaca başka bir yolla karşılık verme seçeneği bulmak, değişim düşüncesini daha anlamlı kılar. Önerilerin gerçekçi ve sizin için kabul edilebilir olması önemlidir; yalnızca kulağa iyi gelen ama uygulayamayacağınız seçenekler yeterli olmayabilir.

Örneğin evdeki huzursuzlukla ilgili bir ihtiyaç fark ettiyseniz, konuyu aile bireyleriyle konuşmayı değerlendirebilirsiniz. Sigaranın kendinize güven duygusu sağladığını düşünüyorsanız, sizi rahatsız eden konuyla ilgilenmek bir seçenek olabilir. İlgi odağı olma ihtiyacı öne çıkıyorsa, bu duyguyu sağlayabilecek bir aktivite düşünebilirsiniz. Önerileri belirledikten sonra mantıklı tarafınıza da teşekkür edin. Ardından, bu seçeneklerden hangilerinin davranışı sürdürmek isteyen taraf için de kabul edilebilir olduğunu düşünün.

Yeni seçenekleri günlük hayata taşıyın

Çalışmanın son bölümünde, başlangıçta rahatsızlığı hissettiğiniz yeri yeniden fark edin. Sol elinizi, avuç içiniz bedeninize dönük olacak şekilde o bölgeye koyun; ardından sağ elinizi üzerine yerleştirip bir süre bekleyin. Bu hareket, yaklaşımın anlatımında iki tarafın yeni seçenekler üzerinde buluşmasını temsil eder. Rahatladıkça ellerinizi yavaşça aşağı indirebilirsiniz. Buradaki amaç, bir anda kesin bir sonuç elde etmek değil; ihtiyacınızı ve seçtiğiniz alternatifleri birlikte düşünmektir. Bu nedenle bilinçaltı kayıtlarını değiştirme yöntemi ifadesini, bir davranışı anında ve garanti biçimde ortadan kaldıran bir uygulama olarak değil, bu yaklaşımın tarif ettiği farkındalık çalışması olarak anlamak gerekir.

Sonrasında belirlediğiniz uygulanabilir önerileri hayata geçirmeyi deneyin. Eski davranışın yerine hangi seçeneği koyacağınızı bilmek, ihtiyacınızı farklı bir yoldan karşılamaya yönelmenizi sağlar. Çerçeve değiştirme tekniğinin temel düşüncesi, davranışın ardındaki nedeni fark etmek, o ihtiyaca uygun alternatifler geliştirmek ve bu alternatifleri uygulamaktır. Sigara kullanımıyla ilgili profesyonel desteğe ihtiyaç duyuyorsanız bu farkındalık çalışmasını tek başına yeterli bir çözüm gibi görmeyin.

Alıntıdır