Değişmek mi, Dönüşmek mi?

Birbirine çok yakın anlamlarda kullanılan değişim ve dönüşüm, Mustafa Kartal’ın bu yazıdaki yaklaşımında birbirinden farklı, hatta karşıt iki durumu anlatır. Değişimde kişi gelişirken kendi bireysel varlığını korur; dönüşümde ise karşı koyamadığı şartlar karşısında duruşunu yitirerek başka bir kimliğe bürünür. Bu nedenle değişim ve dönüşüm arasındaki fark, yalnızca ortaya çıkan sonuçta değil, o sonuca hangi süreçle ulaşıldığında da aranmalıdır.

Değişim ve dönüşüm ne anlama gelir?

Değişim, varlığın kendi gelişim sürecinde, istek ve arzularına karşılık gelen bilinçli seçimler yapmasıdır. Kişi karşılaştığı etkileri yok saymadan, onlarla denge ve uyum kurmaya çalışır; bunu yaparken kendi bireysel varlığını ortadan kaldırmaz. Değişmek, yaşananları dikkate alıp onlardan öğrenerek yaşamla daha iyi senkronize olmaktır.

Dönüşüm ise kişinin karşı koyamadığı şartlar karşısında kendi bireysel duruşunu kaybetmesi ve başka bir kimliğe bürünmesi olarak tanımlanır. Bu yaklaşımda belirleyici olan, her türlü farklılaşmanın kötü olduğu değil; kişinin yaşanan süreçte kendi seçim ve farkındalığını koruyup koruyamadığıdır. Değişim dönüşüm farkı böylece, gelişirken kendin olarak kalabilmekle şartların etkisi altında başka bir hâle gelmek arasındaki ayrımda görünür.

Değişim ile dönüşüm arasındaki temel ayrım

Yazının çizdiği karşıtlıkta değişim kolay ve zevkli; dönüşüm ise acılı ve zorlayıcıdır. Değişim esneyerek izin vermeyi, dönüşüm direnç göstererek kırılmayı içerir. Birinde kişi yaşamdaki etkileri fark edip onlarla ilişki kurar; diğerinde direnç, kendi duruşunu korumayı güçleştiren bir kırılmaya yol açar. Bu anlatımda dönüşüm, bütün değerlerin sıfırlanması ve önceki kimliğin yerini başka bir kimliğin almasıdır.

Bu ayrımı düşünürken şu soruyu sormak mümkündür: Yaşadığınız deneyimlerin içinde neyin değiştiğini fark edebiliyor musunuz, yoksa değişimin yönünü ve anlamını göremeden başka bir hâle mi sürükleniyorsunuz? Değişim nedir dönüşüm nedir sorusuna yazının yaklaşımıyla verilecek yanıt, kişinin süreçteki farkındalığına ve kendi duruşuyla kurduğu ilişkiye dayanır.

Değişim sürecinde farkındalık neden önemlidir?

Bir değişim sürecinin başlangıcını, gelişimini ve vardığı noktayı algılamak; bu süreci daha bilinçli yönetmenin koşuludur. Değişim sürecinde farkındalık, kişinin yaşananları ve kendi tepkilerini görebilmesine yardımcı olur. Sürecin başı ile sonucu arasındaki deneyimleri değerlendirmek, elde edilen bilgeliği günlük yaşama taşımayı mümkün kılar. Farkındalık geliştirilmediğinde ise yazarın ifadesiyle dönüşüm kaçınılmaz hâle gelir.

Her canlının gelişme sürecinde farklı evreler vardır. Bu evreler arasındaki deneyimler, bir başlangıçtan sonuca uzanan tek ve kopuk bir çizgi oluşturmaz; her deneyim başka bir deneyime geçiş yapar. Bu geçişleri fark ettiğinizde, yaşadıklarınızın size ne kattığını ve değişimin nasıl ilerlediğini görebilirsiniz. Bu farkındalık, değişimin göstergesi olan deneyimsel bilgeliğin oluşmasını sağlar.

Direnç, değişimin yönünü nasıl etkiler?

Doğal değişim, bütünlük içinde kazanılan deneyimsel bilgeliğin uygulanmasıyla başlar. Kartal’ın yaklaşımında varlığın değişime direnmesi, dönüşmesine yol açan etkenlerden biridir. Katı kurallara bağlı kalmak ve holistik, yani bütünü gözeten bir dünya görüşüne sahip olmamak da süreci zorlaştırır. Buradaki vurgu, kişinin her koşulda her şeyi denetlemesi gerektiği değil; yaşananları anlamlandırırken kendi farkındalığını ve uyum kurma kapasitesini gözden kaçırmamasıdır.

Değişmek diyalektik bir kural, dönüşmekse yazının ifadesiyle sistemsel dayatmayla gerçekleşen bir durumdur. Değişimin farkındalığı, varlığınızı sürdürmenize ve yok olmanızı engellemeye hizmet eden koruyucu bir sistem oluşturur. Sürecin farkında olma ölçünüz, değişimin ne kadar hızlı ve kolay ilerleyeceğini belirler. Dolayısıyla değişim ve dönüşüm arasındaki ayrımı anlamak, deneyimlerinizi izlemek ve değişirken kendi duruşunuzu koruyup korumadığınızı sorgulamakla başlar.

Kaynak: Mustafa Kartal