Hipnozu Neden Tercih Ediyoruz?

Hipnoz denildiğinde insanların aklına farklı şeyler gelebiliyor. Bazıları onu uykuya benzer, gizemli bir durum olarak düşünürken bazıları da hipnoz sırasında kontrolünü kaybetmekten korkuyor. Bu nedenle hipnoz nedir, hipnoz güvenli mi ve terapötik hipnoz nasıl çalışır gibi sorularla sık karşılaşıyoruz.

Hipnozun ne olduğunu anlamadan ondan korkmak da ona gereğinden fazla anlam yüklemek de doğru değil. Hipnoz, dikkatin belirli bir noktaya yoğunlaşabildiği, dış uyaranların bir ölçüde geri planda kalabildiği ve kişinin telkinleri daha dikkatli takip edebildiği bir süreçtir. Kişi bu sırada tamamen bilincini kaybetmez.

Benim için hipnozun önemli tarafı, insanın düşüncelerine, duygularına ve kendisiyle ilgili taşıdığı bazı kalıplara daha yakından bakabilmesine yardımcı olabilmesidir. Peki ben neden hipnozu tercih ediyorum?

Hipnozu Neden Tercih Ediyorum?

Yaşadığımız birçok sorunun yalnızca dışarıdaki olaylarla ilgili olmadığını düşünüyorum. Olaylara verdiğimiz anlamlar, geçmiş deneyimlerimiz, korkularımız, beklentilerimiz ve zaman içinde oluşturduğumuz inançlarımız da davranışlarımızı etkileyebilir.

Bazen ne istediğimizi çok iyi biliriz ama yine de istediğimiz yönde hareket edemeyiz. Bir şeyi değiştirmek ister, fakat aynı davranışı tekrarlarız. Bir korkunun mantıksız olduğunu biliriz ama korkmaya devam ederiz. Kendimize güvenmek isteriz; belirli durumlarla karşılaştığımızda eski düşüncelerimiz yeniden ortaya çıkar.

İşte benim hipnozu önemli bulduğum noktalardan biri burada başlıyor. Zihinde yerleşmiş düşünce ve davranış kalıplarını yalnızca «Bundan sonra böyle düşünmeyeceğim» diyerek değiştirmek her zaman kolay olmayabilir. Çünkü bazı düşünceler zaman içinde öğrenilmiş, alışkanlığa dönüşmüş ya da güçlü duygularla ilişkilendirilmiş olabilir.

Hipnoz çalışmaları, kişinin bu düşünce ve duyguları fark etmesini kolaylaştırabilecek yöntemlerden biridir. Ben hipnozu bir sihir ya da iradeyi ortadan kaldıran bir yöntem olarak görmüyorum; kişinin kendi iç dünyasına yönelmesine yardımcı olabilecek bir araç olarak değerlendiriyorum.

Hipnoz Nedir?

Hipnoz nedir? En basit ifadeyle, dikkatin belirli bir noktaya yoğunlaştığı ve kişinin yönlendirmeleri daha dikkatli takip edebildiği bir süreçtir. Hipnoz sırasında kişi genellikle çevresinde olup bitenlerin farkında olmaya devam eder. Bu nedenle hipnozu bilincin tamamen kapandığı veya iradenin ortadan kalktığı bir durum olarak düşünmemek gerekir.

Hipnoz deneyimi kişiden kişiye değişebilir. Bazı insanlar daha kolay gevşerken bazıları daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir. Bu farklılık, kişinin hipnozda başarılı olup olmadığını tek başına göstermez; her deneyimin aynı olması beklenmemelidir.

Bilinçaltı ve Hipnoz

Bilinçaltı kavramını anlatırken bazen zihnimizin içinde bizden bağımsız çalışan gizemli başka bir insan varmış gibi konuşuyoruz. Ben bunu daha basit görüyorum: Hayat boyunca deneyimler yaşar, bunlara anlamlar verir ve zamanla belirli düşünce alışkanlıkları oluştururuz.

Çocukken yaşadığımız bir olayın o dönemde verdiğimiz anlamı, yetişkin olduğumuzda da davranışlarımızı etkileyebilir. Geçmişteki bir başarısızlıktan «Ben bunu yapamam» sonucunu çıkarmış ya da bir ilişkide yaşadığımız hayal kırıklığından sonra insanlara güvenmenin tehlikeli olduğuna karar vermiş olabiliriz. Zamanla bu düşüncelerin nereden geldiğini unutabiliriz; ama düşüncenin oluşturduğu davranış devam edebilir.

Hipnoz çalışmalarında önemli noktalardan biri, kişinin otomatikleşmiş düşünce ve duygularına farklı bir dikkatle bakabilmesidir. Ancak her sorunun altında mutlaka gizli bir bilinçaltı nedeni bulunduğunu veya bu neden keşfedilince sorunun kendiliğinden çözüleceğini düşünmek doğru değildir. İnsan davranışı bundan daha karmaşıktır. Hipnoz da her şeyi çözen mucizevi bir yöntem değil, uygun durumlarda kullanılabilecek yöntemlerden biridir.

Hipnoz Faydaları Nelerdir?

Hipnoz faydaları denildiğinde benim için ilk sırada kişinin kendi düşünce, duygu ve davranışlarını farklı bir dikkatle gözlemleyebilmesi gelir. Hipnoz çalışması bazı kişilerde:

• otomatik düşünce ve davranış kalıplarını fark etmeye,
• belirli duygulara farklı bir açıdan bakmaya,
• kişinin kendisi hakkında oluşturduğu bazı düşünceleri değerlendirmeye,
• dikkatini kendi iç dünyasına yöneltmeye ve değiştirmek istediği davranışları incelemeye

yardımcı olabilecek bir çalışma yöntemi olarak değerlendirilebilir. Burada söz konusu olan kesin veya herkes için aynı sonucu veren bir etki değildir. Hipnozun faydaları kişiye, çalışmanın amacına ve kişinin deneyimine göre değişebilir; dolayısıyla hipnozu her sorunu çözen bir yöntem olarak görmek doğru olmaz.

Hipnoz Güvenli mi?

Hipnoz güvenli mi? Bu, hipnoz hakkında sık karşılaştığım sorulardan biri. İnsanlar bazen hipnoz sırasında kendilerinden geçeceklerini, ne yaptıklarını bilmeyeceklerini ya da karşılarındaki kişinin kontrolüne gireceklerini düşünüyor. Sahne hipnozu ve filmlerdeki sahneler bu algının oluşmasına katkıda bulunabiliyor.

Oysa terapötik amaçlı bir çalışma, hipnozu bir kişinin diğerini kontrol ettiği bir yöntem olarak ele almaz. Kişi genellikle çevresinde olup bitenlerin ve söylenenlerin farkında olmaya devam eder; iradesini başka bir insana teslim etmiş olmaz. Benim için güvenli ve sağlıklı bir çalışmanın temelinde güven, kişinin sınırlarına saygı ve ne yapılacağının açıkça anlatılması vardır.

Karşınızdaki insana güvenmiyorsanız dikkatinizi çalışmaya yöneltmeniz zorlaşabilir. Aynı şekilde çalışmayı yönlendiren kişinin de danışanın sınırlarına, değerlerine ve verdiği tepkilere saygı göstermesi gerekir. Soruların önceden konuşulması ve kişinin kendisini rahat hissetmediği bir durumu ifade edebilmesi önemlidir.

Terapötik Hipnoz Nasıl Çalışır?

Terapötik hipnoz, bir kişinin diğerini kontrol ettiği bir yöntemden çok, iki kişinin birlikte yürüttüğü bir çalışma olarak düşünülebilir. Çalışmayı yönlendiren kişi danışanın dikkatini belirli düşüncelere, duygulara, anılara veya imgelemelere yönlendirebilir. Amaç iradeyi ortadan kaldırmak değil, kişinin kendi iç dünyasına daha yoğun bir dikkatle bakabilmesine yardımcı olmaktır.

Bu nedenle kişinin çalışmaya gönüllü katılması, kendisini güvende hissetmesi ve yönlendirmeleri takip etmeye istekli olması önemlidir. Çalışmanın nasıl ilerleyeceğini anlamak, kişinin sorularını sorması ve sınırlarını paylaşması da bu iş birliğinin parçasıdır.

Hipnozda Kontrol Kaybedilir mi?

«Hipnoz sırasında kontrolümü kaybeder miyim?» Hipnoz, kişinin bütün kontrolünü kaybettiği bir durum değildir. Söylenen her şeyi sorgulamadan kabul edeceğini veya kendi değerlerine aykırı davranışlara zorlanabileceğini düşünmek, hipnozu olduğundan farklı algılamaya yol açar.

Ben hipnozu bir kontrol yöntemi değil, bir iş birliği süreci olarak görüyorum. Bir tarafta çalışmayı yönlendiren kişi, diğer tarafta çalışmaya katılan kişi vardır. Aralarında güven ve iş birliği oluşmadığında verimli bir çalışma yapmak zorlaşır. İyi bir çalışmanın amacı kişinin kontrolünü elinden almak değil, dikkatini kendi iç dünyasına yöneltmesine yardımcı olmaktır.

Hipnoza Direnç Neden Oluşur?

Bazı insanlar hipnoza giremeyeceklerini düşünür, hatta çalışma başlamadan «Beni hipnotize edemezsiniz» diyebilir. Oysa hipnoz, iki kişinin güç gösterisi yaptığı ve bir tarafın diğerini yenmesi gereken bir mücadele değildir.

Kişi sürekli söylenenleri analiz ediyor, kendisini kontrol ediyor ve «Acaba hipnoza girdim mi?» diye düşünüyorsa rahatlaması ve dikkatini çalışmaya vermesi zorlaşabilir. Bunun altında kontrolü kaybetme korkusu, güven sorunu ya da hipnoz hakkında duyulan yanlış bilgiler bulunabilir.

Bu nedenle direnci zorla kırmaya çalışmak yerine, kişinin neye karşı direnç gösterdiğini anlamanın daha doğru olduğunu düşünüyorum. Kendini güvende hissetmediği bir ortamda birinden gevşemesini beklemek gerçekçi değildir.

Hipnoz Herkeste Aynı Şekilde mi Gerçekleşir?

Hayır. İnsanların hipnoza verdikleri tepki aynı değildir. Bazı insanlar hızlı gevşeyip imgeleme çalışmalarına kolayca katılabilir; bazıları daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir. Kimileri görüntüleri canlı biçimde hayal ederken kimileri daha çok duyguya veya sese odaklanır. Bu farklılıkların hiçbiri tek başına çalışmanın başarılı ya da başarısız olduğunu göstermez.

Burada yapılan hatalardan biri, hipnoz sırasında özel bir şey hissetmek gerektiğini düşünmektir. «Şimdi farklı bir şey olması gerekiyor» diye beklemeye başladığımızda deneyimimizi sürekli kontrol eder, çalışmanın doğal akışını zorlaştırabiliriz.

Hipnozu bir sınav gibi görmeyin. Kendinizi başkalarının yaşadığı deneyimlerle de karşılaştırmayın.

İyi Bir Hipnoz Seansı İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

Hipnoz çalışmasının deneyimi kişiden kişiye değişir. Çalışmaya hazırlanırken aşağıdaki noktalar kişinin kendisini daha rahat hissetmesine yardımcı olabilir:

• Çalışmaya mümkün olduğunca rahat gelin; hipnoza girip giremeyeceğinizi kanıtlamaya çalışmayın.
• Korkularınız veya sorularınız varsa çalışma başlamadan önce açıkça konuşun.
• Çalışmayı yapan kişiye güvenmeniz önemlidir. Kendinizi rahat hissetmiyorsanız bunu görmezden gelmeyin.
• Özel bir deneyim yaşamak zorundaymışsınız gibi davranmayın; herkesin deneyimi farklı olabilir.
• Söylenenleri sürekli analiz etmek yerine çalışmanın akışını takip etmeye çalışın.
• Rahatsız olduğunuz bir durum varsa bunu ifade edin. Hipnoz iradenizi ortadan kaldıran bir süreç değildir.
• Tek bir seanstan kesin sonuç beklemek yerine kendi deneyiminizi ve değişiminizi gözlemleyin.

Hipnoz ve Güven İlişkisi

Benim için hipnozun en önemli unsurlarından biri güvendir. Bir insanın gözlerini kapatıp başka bir kişinin yönlendirmelerini takip etmesi için kendisini yeterince güvende hissetmesi gerekir. Bu nedenle yalnızca kullanılan tekniklere odaklanmanın yeterli olduğunu düşünmüyorum; insan ilişkisini görmezden gelemezsiniz.

Karşınızdaki kişinin korkularını dinlemek, ne yapılacağını açıklamak ve sorularına cevap vermek çalışmanın önemli bir parçasıdır. Hipnozu gizemli hâle getirmek yerine kişinin ne yaşayacağını anlamasını sağlamanın daha doğru olduğuna inanıyorum. Çünkü bilinmeyen şey korkutur; anladığımız şeyle ise daha rahat ilişki kurabiliriz.

Hipnoz Bir Tedavi midir?

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Hipnoz çeşitli klinik ve terapötik uygulamalarda yardımcı bir yöntem olarak kullanılabilir; ancak her psikolojik veya fiziksel sorunun tek başına hipnozla çözülebileceğini söylemek doğru değildir.

Psikolojik veya tıbbi bir rahatsızlık söz konusu olduğunda tanı ve tedavi konusunda ilgili sağlık profesyonellerinin değerlendirmesi esas alınmalıdır. Kullanılan ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir. Burada anlattığım yaklaşım, hipnozun kişinin düşüncelerini, duygularını ve davranış kalıplarını fark etmesine yardımcı olabilecek bir çalışma yöntemi olarak kullanılmasıdır.

Neden Hipnozu Tercih Ediyoruz?

Çünkü bazen sorunun ne olduğunu bilmekle onu değiştirmek aynı şey değildir. İnsan «Bunun mantıksız olduğunu biliyorum ama yine de böyle hissediyorum» diyebilir. Bu cümle bana göre çok şey anlatır: Bilinçli zihnimiz bir şeyi anlamış olabilir; fakat geçmiş deneyimlerimizden öğrendiğimiz başka düşünceler, duygular ve alışkanlıklar hâlâ eski yönde çalışıyor olabilir.

Hipnozun benim için anlamı burada ortaya çıkıyor: Kişinin kendi iç dünyasına biraz daha yakından bakabilmesi, otomatik tepkilerini fark edebilmesi, kendisi hakkında taşıdığı bazı düşünceleri yeniden değerlendirebilmesi ve değiştirmek istediği konuda kendi içsel kaynaklarını daha fazla kullanabilmesi.

Fakat bütün bunların merkezinde yine insanın kendisi vardır. Hipnozu yapan kişi sizin yerinize hayatınızı değiştiremez. Size yalnızca bir kapı gösterebilir. O kapıdan geçecek olan yine sizsiniz.

Sevgilerle,

Halis ŞAHİNER
Sosyolog & Yazar & Mentor % Yaşam Stratejisi