Hayır! Kullanmıyorum Diyen Biri Olmak…

Öncelikle doktorunuzun tavsiyesini almanızı önemle hatırlatmak isterim. Buradaki yazı tıbbi öneri veya tedavi değildir; yaşamınızda arzuladığınız olumlu değişimi gerçekleştirme gücünü kendi içinizde bulmanıza yardımcı olmayı amaçlar. Sigarayı bırakma konusunda daha önce başarısız olduğunuzu düşünseniz bile değişim mümkündür. Bu değişimin mutlaka zor ve acılı olması gerektiğine inanmak, birçok kişiyi başlamaktan bile alıkoyar.

Sigarayı bırakma sürecinde korku ve beklentiler

Eskiden günde 1,5–2 paket sigara içen biri olarak, “Sigarasız yapamam” ve “Bırakırsam çok zorlanırım” korkusunu iyi biliyorum. Üstelik bırakmayı denediğimde korktuğum şeylerin başıma geleceğini düşünüyordum. Destek olmadan yaptığım denemeler de gerçekten zor geçti.

Kaç kez bırakmayı deneyip gerilim arttığında, “Bir tane yakmazsam başıma kötü bir şey gelecek” diye düşündünüz? Sonra o gerginliğin içinde sigara yaktınız ve kendinize bunun çok güçlü bir bağımlılık olduğunu, kurtulmanın neredeyse imkânsız olabileceğini söylediniz mi? Hatta bırakmanın sizin için tehlikeli olacağından korktunuz mu?

Benzer çaresizlikleri yaşamış çok insan var. Birçok kişi bırakmayı başardı ve bu deneyim, önceden düşündüklerinden daha kolay oldu. Elbette herkes aynı süreci yaşamaz; nikotin bağımlılığı fiziksel ve psikolojik yönleri olan bir bağımlılıktır, bırakma dönemindeki belirtiler ve ihtiyaç duyulan destek kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle tıbbi destek önerisini önemsemek gerekir. Burada vurgulamak istediğim, korkunun tek başına geleceğinizi belirlemek zorunda olmadığıdır.

Danışanlarımın arayıp “Artık hiç canım istemiyor” demeleri benim için dünyanın en güzel müjdesi. Trans ve telkin yoluyla alışkanlıkla kurulan ilişkiyi değiştirmek, benim yaklaşımımda sigarayı bırakmaya destek olabilecek yollardan biridir; bu, herkes için kesin sonuç vaat ettiği anlamına gelmez. Bir gün içinde binlerce şeyi unuttuğumuzu düşünün: Ya alışkanlığı sürdürmenize yol açan küçük bir ayrıntıya dikkatinizi vermeyi bıraksaydınız?

Bir alışkanlık ya da zincir, en zayıf halkası kadar güçlüdür. Gün içinde otomatik biçimde sigaraya uzanmanıza neden olan anları ve düşünceleri fark etmek, bu zinciri görmenize yardımcı olabilir. “Sigarayı zorlanmadan bırakma” sözü herkes için aynı deneyimi garanti etmez; ama bırakmanın mutlaka ömür boyu süren bir işkence olacağına da baştan karar vermek zorunda değilsiniz.

Beklentiyi değiştirmek ve iradeyi doğru kullanmak

Şöyle düşünün: Sigarayı bırakmanın sancısız ve zor olmadan mümkün olduğunu kanıtlayan biriyle karşılaşmak için kaç kişi tanımanız gerekir? Ya da önünüze bir trilyon nakit para konsa ve sigarayı bırakabildiğinizde bu para sizin olsa, hemen yapabileceğinizi düşünür müydünüz? Bu abartılı örneğin amacı bir yöntem kanıtlamak değil; “Ben bunu yapamam” inancınızı sorgulamaya davet etmektir.

Bir hastane odasında nefes almakta zorlandığınızı hayal edin. Oradan sağlıklı çıkmak için neler verirdiniz? Sigaranın zararlarını tekrar tekrar anlatmak niyetinde değilim; bunları ben de biliyordum. Üstelik birileri beni kötü hissettirerek bıraktırmaya çalıştığında çoğu zaman sigara yakma isteğim artıyordu. Kendinizi suçlamak yerine, sizi sigaraya yönelten düşünce ve alışkanlıkları fark etmek daha yapıcı olabilir.

“İradem yeterince güçlü değil” diyenlere şunu soruyorum: Sigara içmeyi sürdürmek için her gün harcadığınız çabayı hiç düşündünüz mü? Sigara, çakmak, kibrit ve küllük bulundurmak; kül ve ateşe dikkat etmek; üstünüze sinen kokuyu gizlemeye çalışmak… Kapalı mekânı terk edip diğer içenlerle birlikte dışarı çıkmanın mahcubiyeti de cabası. Ben sigara dudaklarımdayken kendimi Marlboro kovboyu kadar havalı sanıyordum; oysa yıllar sonra o reklam yüzünün akciğer kanserinden öldüğünü öğrendim.

Bir günde içtiğiniz sigaraların kaçından gerçekten baştan sona keyif alıyorsunuz? Ben kendi deneyimimde ancak iki ya da üçünü hatırlıyorum. Filtrede, ağızlıkta, elimde ve dudaklarımda kalan yapışkan katranı da hatırlıyorum. Bir gün küçük kızım sigaranın çevreye verdiği zarardan söz edip gözlerimin içine anlamlı anlamlı baktı. Bu anı, sigarayla kurduğum ilişkinin bana gösterdiği yüzlerden biriydi.

İradeyi kullanmanın nasıl geri tepebildiğini görmek için portakal örneğini deneyin: “Turuncu, yuvarlak bir portakal düşünmeyin.” Ne oldu? Portakal aklınıza geldi. Mavi rengi ve çevrenizde mavi olan hiçbir şeyi düşünmemeye çalıştığınızda da benzer bir durum yaşarsınız. Bir şeyi zihinden zorla çıkarmaya çalışırken onu yeniden hatırlamak zorunda kalırsınız.

Bu yüzden “Sigarayı düşünmeyeceğim” diye kendinize tekrar tekrar telkin vermek, zihninizi sigara fikrine bağlayabilir. Kendinizi yalnızca “bırakmış biri” diye tanımlarken bile geçmişteki sigara içme hâlinizi gözünüzde canlandırabilirsiniz. Burada anlatmaya çalıştığım, bu çabanın bazı kişilerde isteği artırabildiği ve kendini suçlamanın çözüm olmadığıdır. İrade değersiz değildir; onu bütün gün düşünceleri bastırmak için kullanmak yerine, istek geldiği kısa anlarda dikkatinizi başka bir yere yöneltmek için kullanabilirsiniz.

Alışkanlık, stres ve hipnozla sigarayı bırakma yaklaşımı

Sigara içme fikri geldiğinde onunla savaşmak yerine, bunun bir düşünce olduğunu fark edip dikkatinizi başka bir şeye çevirmeyi deneyebilirsiniz. Benim yaklaşımımda Derin Bilinçaltı Temizlik ve telkinler, bu yön değişimini kolaylaştırmayı amaçlar. Hipnozla sigarayı bırakma fikrini değerlendirirken de bunu tek başına kesin çözüm veya tıbbi desteğin yerine geçen bir uygulama gibi görmemek gerekir. Her yöntemin kişideki karşılığı farklı olabilir.

Sevdiğiniz bir yemeğin kocaman, renkli bir posterinin önünde durduğunuzu ve kendinize sürekli “Bunu düşünme” dediğinizi hayal edin. Resim zihninizde belirginleştikçe canınız daha çok çekebilir. Acaba sigara içme isteğinde de benzer biçimde, kendinize yasakladığınız şeyi tekrar tekrar gözünüzde canlandırmanızın payı var mı? Bu soru, isteği bastırmaya çalışmak yerine düşünceyle kurduğunuz ilişkiye bakmanızı sağlar.

Birçok kişi sigarayı stresliyken, yorulmuşken ya da dinlenmek isterken yakar. “Bir sigara içip rahatlayacağım” veya “İçmezsem kafam çalışmaz” cümleleri, sigarayı bir yoldaş gibi görmeye başlamanın örnekleridir. Ben bunu, zaman içinde öğrenilmiş bir telkin gibi yorumluyorum: Kişi sigaradan belirli bir his bekliyor ve sigarayı o hisle eşleştiriyor. Ancak bu kişisel açıklama, nikotin bağımlılığının fiziksel yönünü ortadan kaldırmaz.

İlk sigaralarınızdan birindeki baş dönmesini hatırlıyor musunuz? Ben öksürüğü ve dumanın acı tadını da, o çakırkeyif hissi de hatırlıyorum. Yazıda bu ilk deneyimin ve sigara yakarken kendimize söylediğimiz sözlerin sonraki beklentileri etkileyebileceğini anlatıyorum. “Bir sigara içmezsem çıldıracağım” düşüncesi, sigarayı rahatlamanın tek yoluymuş gibi gösterir. Oysa stresle baş etmek için sigaraya mahkûm olduğunuzu varsaymak zorunda değilsiniz.

Başarısız bırakma denemelerinin hikâyeleri, başarılı olmuş kişilerin deneyimlerinden daha çok aklınızda kalmış olabilir. Sigarayı bırakmanın diş çekmek kadar zor olduğuna dair şakalar ve anlatılar, korkuyu büyütebilir. Kolayca bıraktığını söyleyen biriyle karşılaştığınızda “Git başımdan yahu!” demiş olmanız da mümkün. Yine de başkalarının zorlanmış olması, sizin de mutlaka aynı şeyi yaşayacağınız anlamına gelmez.

Sigara bırakırken kilo almamak kaygısı

Danışanlarımın bir kısmı sigarayı bırakmak istiyor ama kilo almaktan korkuyordu. Bu kaygı, bırakmamak için güçlü bir gerekçeye dönüşebiliyor: Alışkanlığın yerine sürekli bir şeyler yemek koyacağınızı veya çok kilo alacağınızı düşünüyorsunuz. Oysa bu sonuç herkes için kaçınılmaz değildir; sigara bırakırken kilo almamak isteyenlerin kaygısını da küçümsememek gerekir.

Bazı kişiler sigara yerine yiyeceğe yönelmeyi, zor duygularla baş etmek için kullandıkları alışkanlıklardan biri hâline getirebilir. Bu yüzden mesele yalnızca sigarayı bırakmak değil, stres anlarında kendinize nasıl destek olacağınızı da fark etmektir. Benim kullandığım telkin yaklaşımı, kişinin stresle baş etmek ve yeme davranışını yönetmek konusunda farklı seçimleri düşünmesine yardımcı olmayı hedefler; kilo almama sonucu garanti etmez.

Önemli olan, sigarayı bırakma sürecini kendinizi cezalandıracağınız bir mücadele olarak görmemek. “Bir daha sigara içmeyeceğim” diye bütün gün kendinizi sınamak yerine, o an ortaya çıkan isteği fark edip dikkatinizi başka bir yöne çevirebilirsiniz. İstek, korku ve kilo alma kaygısı sizi tek başına tanımlamaz. Desteğe ihtiyaç duyduğunuzda doktorunuza danışın; burada paylaştığım yaklaşımı da tıbbi yardımın yerine koymayın.

Ufuk Önen

Bandler Onaylı NLP Sertifika Programları
Meditasyon. Trans. Allerji ve Fobilerin eliminasyonu. NGH Sertifikalı Hipnoz Eğitmeni