Farkındalık Nedir?

Zihniniz geçmiş ve gelecek arasında gidip gelirken şu anla gerçekten meşgul olamazsınız. Oturduğunuz ya da yürüdüğünüz yerde bedeniniz bulunsa bile dikkatiniz başka yerdedir; konuştuğunuz kişiyi tam olarak dinleyemezsiniz. O sırada yaptığınız şey, geçmişte olanlarla bağlantılı düşüncelere ya da bir sonraki adımınızı planlamaya dönüşür.

Belki geçmişte yaşadığınız bir deneyimin sonuçlarından kendinizi korumaya, belki eylemlerinizi ya da saygınlığınızı savunmaya çalışıyorsunuz. Başkalarının sizin hakkınızda ne düşüneceğini düşünüyor; bir hata yapıp geride kalmaktan ya da öne geçmekten çekiniyor olabilirsiniz. Geleceği planlarken zenginlik, sevgi, samimiyet veya ait olma arzusunun peşinden gitmeniz de mümkündür. Duygularınız sizi yeni hikâyelerin içine çekerken zihniniz bulunduğunuz yerde olmayabilir.

Farkındalık nedir?

Farkındalık, dikkatinizi o anda yaşananlara yöneltmek ve yaptığınız eylemi gerçekleşirken görebilmektir. Yürürken yürüdüğünüzü, dinlerken dinlediğinizi, nefes alırken nefes aldığınızı fark etmektir. Zihnin geçmişe veya geleceğe kayması farkındalığın tamamen kaybolduğu anlamına gelmez; dikkatin başka yere gittiğini fark etmek, yeniden şu ana dönebilmenin başlangıcıdır.

Acı veren deneyimlerin içindeyken gündelik hayatta farkındalık geliştirmek kolay olmayabilir. Bazen kendimizi “Görüntü net” derken buluruz. Bu söz, yaşadığımız kötü ya da sıkıntılı olayların içindeyken görüşümüzün ne kadar daralabildiğini; koşullar görece sakinleştiğinde ise olup biteni daha iyi görebildiğimizi anlatır. Farkındalık, her eylemi daha gerçekleştiği anda daha açık seçik görmemize yardımcı olan bir dikkat hâlidir.

Günlük yaşamda farkındalık nasıl gelişir?

Vietnamlı Zen üstadı Thich Nhat Hanh’ın geleneğinde farkındalığı destekleyen kısa dua dizeleri, her gün yaptığımız sıradan eylemlerle bağlantılıdır. Buradaki yaklaşım, gündelik bir işi yaparken dikkati de başka yerlere dağıtmamak; yaptığımız şeyi fark ederek o anda kalmaktır. Gördüğümüzde görmek, yürüdüğümüzde yürümek, dinlediğimizde dinlemek ve konuştuğumuzda konuşmak… Bu basit hatırlatma, farkındalıkla yapılan daha büyük eylemlerin de başlangıcı olabilir.

Güne başlarken söylenen dört dizelik dua, yeni bir günü ve o günün içinde taşıdığımız dikkati hatırlatır:

Gülümsüyorum bu sabah uyanırken

24 yepyeni saat tamamen benim

Söz veriyorum bu saatleri farkındalıkla yaşayacağıma

Ve bütün canlılara şefkat ve sevgi dolu gözlerle bakacağıma.

Bu dört dizelik dua Thich Nhat Hanh’ın Zen farkındalık geleneğine aittir. Günlük yaşamda kullanılabilecek aşağıdaki daha uzun dizeler de aynı gelenekte yer alır. Nefesi izlemek burada dikkati yeniden şu ana getiren sade bir hatırlatmadır. Nefes farkındalığı meditasyonu, nefesi değiştirmeye çalışmadan alıp verişi fark etmeye ve düşünceler başka yere yöneldiğinde yeniden nefese dönmeye dayanır.

Farkındalıkla nefes alma

Aşağıdaki dizeleri acele etmeden okuyabilir, her nefes alışta ve verişte söylenenleri farkındalıkla nefes alma pratiği olarak takip edebilirsiniz. Bu sözler, dikkatinizi bedeninize ve o anki deneyiminize yöneltir:

Nefes alıyorum, vücudum gevşiyor.

Nefes veriyorum, gülümsüyorum.

Şu anda varım.

Bunun harika bir an olduğunu biliyorum.

Nefes alıyorum, tüm vücudumun farkındayım.

Nefes veriyorum, tüm vücudumun farkındayım.

Nefes alıyorum, kendimi bir çiçek olarak görüyorum.

Nefes veriyorum, kendimi taze hissediyorum.

Nefes alıyorum, kendimi bir dağ olarak görüyorum.

Nefes veriyorum, kendimi sağlam hissediyorum.

Nefes alıyorum, kendimi duru bir su gibi hissediyorum.

Nefes veriyorum, her şeyi olduğu gibi yansıtıyorum.

Nefes alıyorum, kendimi boşluk olarak görüyorum.

Nefes veriyorum, özgür olduğumu hissediyorum.

Nefes alıyorum, nefes aldığımı biliyorum.

Nefes veriyorum, nefes verdiğimi biliyorum.

Nefes alıyorum, nefes aldığımı biliyorum.

Nefes veriyorum, nefes verdiğimi biliyorum.

Nefes alıyorum, nefes aldığımı biliyorum.

Nefes veriyorum, nefes verdiğimi biliyorum.

Aldığım nefes derinleştikçe,

Verdiğim nefes yavaşlıyor.

Nefes almak, beni sakinleştiriyor.

Nefes vermek beni rahatlatıyor.

Aldığım nefesle gülümsüyorum.

Verdiğim nefesle kendimi bırakıyorum.

Şu anda varım.

Bunun harika bir an olduğunu biliyorum.

Hisler rüzgârlı bir gökyüzündeki bulutlar gibi geçip gidiyor.

Farkındalıkla alıp verdiğim nefesim benim güven kaynağım.

Zenju E.Manuel